Verbindingsonderzoek
Melanotan II: onderzoeksoverzicht
Melanotan II (MT-II) is een synthetisch cyclisch heptapeptideanaloog van alfa-melanocytstimulerend hormoon (alfa-MSH), beschreven als een superpotente maar niet-selectieve agonist van de melanocortinereceptoren MC1R, MC3R, MC4R en MC5R. Het is bestudeerd als onderzoeksinstrument voor signalering via melanocortinereceptoren, in muismodellen voor voedselinname en in kleine studies bij mensen die in de jaren negentig zijn gepubliceerd.1–5
Werkingsmechanisme in het kort
- MC1R (melanocortine-1-receptor)MT-II bindt en activeert hMC1R in receptortests. N-gemethyleerde MT-II-derivaten werden selectief gemaakt voor dit subtype.3
- MC3R en MC4R (neurale melanocortinereceptoren)In vitro geactiveerd door MT-II. In studies bij muizen naar eetgedrag gebruikt als agonist van deze neurale receptoren.3, 4
- MC5R (melanocortine-5-receptor)Opgenomen in receptorbindings- en activeringstests, waarbij de activiteit aan deze receptor bijdraagt aan het niet-selectieve profiel van MT-II.3
Omdat MT-II op meerdere receptorsubtypen werkt, werd in later onderzoek de peptideruggengraat door N-methylering gemodificeerd om hMC1R-selectieve analogen te verkrijgen, in lijn met het oorspronkelijke doel van de melanotanpeptiden als instrumenten om de rol van melanocortinereceptoren te verhelderen.2, 3
Wat het is
Melanotan II is een cyclisch, ingekort synthetisch peptide dat is afgeleid van alfa-MSH. Een overzichtsartikel uit 2006 beschrijft het naast melanotan I, een lineair analoog. Volgens dat overzichtsartikel werden de melanotananalogen ontworpen om superpotent, langwerkend en resistent tegen enzymatische afbraak te zijn. Het doel was de rol van melanocortinen en hun receptoren te helpen verhelderen. Een vroeg klinisch rapport beschreef MT-II als een cyclisch heptapeptide met superpotente melanotrope activiteit in vitro.1, 2
Hoe het werkt
In receptorbindings- en activeringstests werkt MT-II op de humane melanocortinereceptorsubtypen MC1R, MC3R, MC4R en MC5R. Het wordt beschreven als superpotent maar niet-selectief. In studies bij muizen naar voedselinname werd MT-II gebruikt als agonist van neurale MC3- en MC4-receptoren, naast de melanocortineantagonist SHU9119. Door het niet-selectieve profiel is het een uitgangspunt geworden voor subtypeselectieve analogen, waaronder hMC1R-selectieve N-gemethyleerde derivaten.3, 4
Stand van het onderzoek
De hier vermelde studies omvatten receptorfarmacologie, studies naar voedselinname bij muizen en twee kleine studies bij mensen die in de jaren negentig zijn gepubliceerd.1, 3–5
In vitro
MT-II en alle 31 mogelijke derivaten ervan met N-methylering van de ruggengraat werden getest op binding aan en activering van hMC1R, hMC3R, hMC4R en hMC5R. Ook de conformatie in oplossing van het meest potente derivaat werd onderzocht.3
Diermodellen
MT-II werd bij muizen gebruikt om te onderzoeken hoe centrale melanocortinesignalering de voedselinname reguleert. Er werd gerapporteerd dat het de voedselinname verminderde in verschillende muismodellen met overmatige voedselinname. De antagonist SHU9119 hief dit effect op.4
Studies bij mensen
Een kleine enkelblinde, placebogecontroleerde fase I-pilotstudie bij gezonde mannelijke vrijwilligers onderzocht de verdraagbaarheid en de huidpigmentatie. Een dubbelblinde, placebogecontroleerde cross-overstudie bij mannen met psychogene erectiele disfunctie onderzocht erectiele responsen en bijwerkingen. Een overzichtsartikel uit 2006 beschreef PT-141, een analoog van MT-II, als een verbinding die klinische fase III-studies zou ingaan.1, 2, 5
Gepubliceerd onderzoek in het kort
- In vitro
Binding aan en activering van humane MC1R, MC3R, MC4R en MC5R door MT-II en de N-gemethyleerde derivaten ervan, met conformatieanalyse
- Diermodel
Rol van centrale MC3/MC4-receptorsignalering bij voedselinname, met MT-II als agonist en SHU9119 als antagonist bij muizen
- Klinische studie
Enkelblinde, placebogecontroleerde fase I-pilotstudie naar verdraagbaarheid en huidpigmentatie bij gezonde mannelijke vrijwilligers
- Klinische studie
Dubbelblinde, placebogecontroleerde cross-overstudie naar erectiele responsen bij mannen met psychogene erectiele disfunctie
- Overzichtsartikel
Geschiedenis, klinisch onderzoek en commercialisering van de melanotanpeptiden
- Overzichtsartikel
Risico’s van ongereguleerd gebruik van alfa-MSH-analogen, waaronder gerapporteerde huidcomplicaties
Stand van het onderzoek: Melanotan II is geen goedgekeurd geneesmiddel: een overzichtsartikel uit 2017 beschreef melanotan I en II als ongeteste, ongereguleerde alfa-MSH-analogen waarvoor meerdere nationale gezondheidsorganisaties veiligheidswaarschuwingen hadden uitgegeven, en noemde afamelanotide als het enige alfa-MSH-analoog dat toen was goedgekeurd, voor een beperkt aantal medische indicaties.6
Technische specificaties
- Molecuulformule
- C50H69N15O9
- Molecuulmassa
- 1024 Da
- CAS-nummer
- 121062-08-6
Referenties
- Dorr RT, Lines R, Levine N, Brooks C, Xiang L, Hruby VJ, Hadley ME. Evaluation of melanotan-II, a superpotent cyclic melanotropic peptide in a pilot phase-I clinical study. Life Sciences (1996). doi:10.1016/0024-3205(96)00160-9
- Hadley ME, Dorr RT. Melanocortin peptide therapeutics: historical milestones, clinical studies and commercialization. Peptides (2006). doi:10.1016/j.peptides.2005.01.029
- Doedens L, Opperer F, Cai M, Beck JG, Dedek M, Palmer E, Hruby VJ, Kessler H. Multiple N-methylation of MT-II backbone amide bonds leads to melanocortin receptor subtype hMC1R selectivity: pharmacological and conformational studies. Journal of the American Chemical Society (2010). doi:10.1021/ja101428m
- Fan W, Boston BA, Kesterson RA, Hruby VJ, Cone RD. Role of melanocortinergic neurons in feeding and the agouti obesity syndrome. Nature (1997). doi:10.1038/385165a0
- Wessells H, Fuciarelli K, Hansen J, Hadley ME, Hruby VJ, Dorr R, Levine N. Synthetic melanotropic peptide initiates erections in men with psychogenic erectile dysfunction: double-blind, placebo controlled crossover study. The Journal of Urology (1998). PubMed 9679884
- Habbema L, Halk AB, Neumann M, Bergman W. Risks of unregulated use of alpha-melanocyte-stimulating hormone analogues: a review. International Journal of Dermatology (2017). doi:10.1111/ijd.13585
Literatuuroverzicht opgesteld op 15 oktober 2026.